-Wilt u deelnemen aan de gebruikers Enquête? Klik hier: Vragen-

Asthenosfeer

Uit OmoPedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Beschrijving

Het binnenste van de aarde kun je niet rechtstreeks bestuderen. Met boringen kom je hooguit een paar kilometer diep. Toch weten wij best wel veel van dat binnenste. De belangrijkste bron van die kennis is seismografisch onderzoek. Men wekt kunstmatig trillingen op en kijkt in welke richtingen die trillingen zich in de aarde verplaatsen en hoe snel die trillingen gaan.

In vloeistoffen bewegen trillingen zich trager dan in vaste stoffen. Zo is men er achter gekomen dat op een diepte van ongeveer 100 tot 400 km onder de oppervlakte een laag zit die een heel klein beetje vloeibaar is. Deze laag noemen geologen de asthenosfeer.

Boven die asthenosfeer bevindt zich de harde buitenkant van de aarde, de steenschaal ofwel de lithosfeer. Deze lithosfeer drijft als het ware op de asthenosfeer. Het verplaatsen van delen van de lithosfeer (de aardplaten ofwel aardschollen) kunnen geologen verklaren omdat in die asthenosfeer heel langzame stromingen van gesteente voorkomen.

Definitie

Plastische gesteentelaag die zich bevindt onder de harde buitenkant van de aarde.

Voorbeelden

  • Kijk op de nevenstaande doorsnede voor de ligging van de asthenosfeer. Hij maakt deel uit van de zogenaamde mantel.
  • De asthenosfeer ligt op een diepte van ca 100 tot 400 km. Bij de Mid-Oceanische Ruggen is de korst erg dun en komt de asthenosfeer bijna tot aan de oppervlakte.

Toelichting

  • De aarde kun je grofweg in drie stukken verdelen. De buitenste laag (0 tot ca 100 km diepte) noem je de lithosfeer (steenschaal), daaronder zit van ca 100 tot 3000 km diepte de mantel, vanaf 3000 km diepte tot het middelpunt op ca 6370 km noem je de aardkern.
  • De asthenosfeer maakt deel uit van de buitenmantel. Kenmerkend voor die laag is dat het gesteente een klein beetje vloeibaar is en dus langzaam kan vervormen zonder te breken. Dat noemt men plastisch. Vergelijk dat met kneedgum. Als je een groot stuk van dat spul op de rand van de tafel legt en een gedeelte over de rand laat steken, zul je zien dat het gaat uitzakken zonder te breken. Dat gaat echter heel langzaam. Met het blote oog is het niet te zien, maar als je het spul gewoon laat liggen en na een dag terugkomt, is dat wel gebeurd. Op dezelfde manier, maar dan nog veel trager, kan die asthenosfeer bewegen.
  • In die asthenosfeer komen heel langzame bewegingen voor, de zogenaamde convectiestromen. Dat komt omdat de mantel niet overal even warm is. Kijk voor een uitleg van die convectiestromen op de betreffende wikipagina. Door die mantelstroming bewegen ook de bovenliggende stukken van de aardkorst. Dat noemt men plaattektoniek.
  • In het woord asthenosfeer zit het Griekse woord asthenos. Dat betekent letterlijk "zwak" of “zonder kracht”.
  • De overgang van de asthenosfeer naar de rest van de mantel is niet scherp. Er zit een overgangszone in van enkele honderden kilometers waarin het gesteente geleidelijk aan steeds harder wordt. In dat harde gedeelte onder de asthenosfeer zijn geen convectiestromen mogelijk.