-Wilt u deelnemen aan de gebruikers Enquête? Klik hier: Vragen-

Gemaal

Uit OmoPedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Beschrijving

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: The system cannot find the path specified. Error code: 1
Het museum de Cruquius ten oosten van Haarlem. Dit stoomgemaal was één van de drie gemalen die de Haarlemmermeer hebben drooggemalen in de 19e eeuw. Als je goed kijkt, zie de je zuigerstangen die het water omhoog trokken.

In juli 1852 stond in de Staatscourant de volgende kop: “De meer is droog”. Na meer dan 3 jaar pompen was de grote Haarlemmermeer drooggevallen. 800 miljoen kubieke meter water was in de ringvaarten gepompt. Drie machtige stoommachines hadden samen het werk gedaan. Het was een prestatie van jewelste, die Nederland definitief in de Tijd van Burgers en Stoommachines bracht. Dat Haarlemmermeer was een enorme bedreiging voor de omgeving. Elk jaar werd het meer groter door golfafslag en bedreigde met name de stad Amsterdam. Koning Willem I had wel wat positieve stimulans nodig na het gezichtsverlies van de onafhankelijkheid van België in 1830. Hij stelde een commissie in om te kijken of het mogelijk was die woeste binnenzee te temmen. Kon men dat aan met de bekende windmolens of ging men voor een nieuwe uitdaging? Het werden drie stoommachines, de Leeghwater, de Lijnden en de Cruquius. Elk van die drie stoommachines dreef reusachtige zuigers aan, die bij elke slag 64.000 liter water omhoog konden trekken. Tegenwoordig is het stil bij de Lijnden en de Leeghwater. De oude stoomgemalen zijn niet meer in gebruik en zijn vervangen door moderne elektrische gemalen. Bij de Cruquius is het drukker. Dit stukje industrieel architectuur is gerestaureerd en nu in gebruik als museum, waarin de geschiedenis van de Haarlemmermeer tentoongesteld wordt.

Definitie

Pompinstallatie om de waterstand op het juiste peil te houden.

Voorbeelden

  • Gemalen kunnen worden ingedeeld naar het gebied dat ze bemalen. Men onderscheidt poldergemalen en boezemgemalen.
    • Poldergemalen pompen water uit de polder in een boezem. Boezemgebieden liggen tussen de polder en het buitenwater in en dienen voor de tijdelijke opslag van polderwater. Als het erg droog is, kan het water terug gepompt worden in de polder.
    • Boezemgemalen pompen water uit de boezem naar het buitenwater (de rivieren of de zee).
  • Gemalen kunnen ook worden ingedeeld naar de aandrijving. De oudste gemalen zijn de windmolens, daarna kwamen de stoomgemalen, daarna de dieselgemalen en tenslotte de elektrische gemalen.

Toelichting

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: The system cannot find the path specified. Error code: 1
Voorbeeld van een vijzelgemaal. Zie je de Schroef van Archimedes?
  • Windmolens werken met een waterrad dat door de wind wordt aangedreven. Elke molen kon het water ongeveer 1.5 meter omhoog brengen. Om grotere hoogteverschillen te overbruggen moesten dus meerdere molens achter elkaar worden gezet. Elke molen iets hoger ten opzichte van de vorige. Deze molens samen noem je een molengang.
  • Stoomgemalen werkten vaak met het principe van een zuiger. Water werd door zo’n zuiger meters omhoog getrokken.
  • Dieselgemalen en elektrische gemalen werken meestal met het principe van een vijzel. Kijk daarvoor naar het plaatje hiernaast. Zo’n vijzel ziet eruit als een gigantische wokkel, die het water schuin omhoog kan trekken. Zo’n vijzel wordt ook wel de Schroef van Archimedes genoemd.
  • Wanneer je water uit een polder haalt met een gemaal, spreek je van bemaling. Door bemaling kun je het waterpeil van het oppervlaktewater beheersen.
  • Het woord gemaal heeft nog twee andere betekenissen. Het kan ook betrekking hebben op het product, dat een molenaar maakt. Tevens is het een oud, chique woord voor een echtgenoot. Denk daarbij aan het woord prins-gemaal.