-Wilt u deelnemen aan de gebruikers Enquête? Klik hier: Vragen-

Gebergtevorming

Uit OmoPedia
(Doorverwezen vanaf Orogenese)
Ga naar: navigatie, zoeken

Beschrijving

Het hoogste gebergte op aarde is de Himalaya in Azië. De Mount Everest op de grens van Nepal en China steekt in dat gebergte met zijn 8850 meter boven alle andere bergen uit. Zo’n gebergte is het resultaat van enorme endogene krachten die op de randen van platen werken. De meeste gebergten ontstaan door compressie. Dat betekent dat op elkaar botsende gesteentelagen in elkaar worden gedrukt. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer een stuk oceanische korst tegen een continent botst zoals bij de westkust van Zuid-Amerika. Daar duikt die oceanische korst weg onder de continentale (subductie) en wordt de continentale korst in elkaar gedrukt waardoor er steeds grotere hoogteverschillen ontstaan. Hier ontstond het Andesgebergte. De grootste krachten komen vrij bij het op elkaar botsen van twee continenten. Die continentale gesteenten worden met elkaar versmolten en torenhoog opgeduwd. Dat gebeurde bij de Himalaya. Daar botsen het Indiaanse continent met het Euraziatische. Dat proces is nog steeds aan de gang.

Definitie

Het ontstaan van reliëf als gevolg van endogene krachten.

Voorbeelden

In de geologische geschiedenis zijn er een drietal perioden geweest dat er veel gebergten ontstonden omdat continenten op elkaar botsten.

  • De oudste daarvan is de Caledonische gebergtevorming. Deze vond plaats zo’n 450 tot 390 miljoen jaar geleden. Een gebergte wat in die tijd is ontstaan is bijvoorbeeld het Schotse Hoogland.
  • De tweede grote gebergtevorming noemt men de Hercynische gebergtevorming. Die vond plaats zo’n 360 tot 280 miljoen jaar geleden. Daarbij ontstonden gebergten als de Oeral (Rusland) en de Appalachen (VS).
  • De jongste gebergtevorming noemt men de Alpiene gebergtevorming. Die begon zo’n 60 miljoen jaar geleden en is nog steeds aan de gang. Daarbij ontstonden gebergten als de Himalaya, de Andes, de Pyreneeën en natuurlijk de Alpen.

Toelichting

  • Wanneer twee oceanische platen op elkaar botsen, komt soms een gedeelte van de zeebodem boven water uit en vormen zich dus enkele eilanden. Echte gebergten zijn daar echter niet te vinden.
  • Alle gebergten zijn door endogene krachten gevormd en hebben altijd te maken met de beweging van aardplaten.
  • Oude gebergten worden nu niet meer gevormd, maar zijn wel onderhevig aan verwering en erosie. De gebergten worden dus heel langzaam lager en worden ook meer afgerond. De jongste gebergten zijn hoog en hebben scherpe pieken.
  • Gebergtevorming wordt met een duur woord ook wel orogenese genoemd.
  • De meeste gebergten ontstaan door compressie, waarbij gesteentelagen op en in elkaar geduwd worden. Soms echter kunnen gebergten ook ontstaan bij uit elkaar bewegende stukken van de aardkorst. Daarbij ontstaan zogenaamde breukgebergten. Zie de betreffende wikipagina.
  • Door de enorme druk op de tegen elkaar schuivende gesteentelagen komen in die gebieden natuurlijk ook veel aardbevingen voor.
  • Wanneer er op de grens van de botsende platen subductie optreedt, leidt dat tot explosief vulkanisme. Daarbij kunnen vulkanische eilandenbogen ontstaan (bij oceanische-oceanische botsing) of vulkanen die in het gebergte liggen (bij oceanische-continentale botsing).
  • Wanneer twee continenten op elkaar botsen (zoals bij de Himalaya) is de druk op het gesteente zo groot dat magma nooit de oppervlakte kan bereiken. Daarom is daar geen vulkanisme.